Zlecenie kupna lub sprzedaży akcji to instrukcja przekazana domowi maklerskiemu, która określa, jaki instrument, w jakiej liczbie i na jakich warunkach chcesz kupić albo sprzedać. Typ zlecenia wpływa przede wszystkim na dwie rzeczy: kontrolę ceny oraz prawdopodobieństwo szybkiej realizacji. Na giełdzie nie wystarczy więc wpisać liczby akcji i kliknąć „kup” lub „sprzedaj”. Trzeba jeszcze wybrać sposób wykonania zlecenia.
Jak działa arkusz zleceń?
Wszystkie zlecenia trafiają do arkusza zleceń. Można porównać go do elektronicznej aukcji, w której kupujący składają oferty zakupu, a sprzedający deklarują ceny, po których oddadzą akcje.
Po stronie kupna znajdują się oferty z określoną maksymalną ceną. Po stronie sprzedaży widnieją oferty z ceną minimalną. Do transakcji dochodzi wtedy, gdy warunki obu stron się spotkają. System giełdowy uwzględnia przede wszystkim cenę, a przy tej samej cenie także czas przyjęcia zlecenia do arkusza.
Najwyższa cena po stronie kupna to najlepszy bid, a najniższa cena po stronie sprzedaży to najlepszy ask. Różnica między nimi nazywa się spreadem. Jeżeli najlepsze oferty kupna wynoszą 49,80 zł, a sprzedaży 50,00 zł, spread wynosi 0,20 zł. Ostatni kurs transakcji nie musi być równy żadnej z aktualnych ofert, dlatego nie gwarantuje ceny kolejnego zakupu ani sprzedaży.
Główne rodzaje zleceń giełdowych
Najważniejsze typy zleceń różnią się tym, czy inwestor przede wszystkim kontroluje cenę, czy chce zwiększyć szansę szybkiego wykonania. Poniższe zestawienie pokazuje podstawowe różnice:
| Typ zlecenia | Kontrola ceny | Szybkość wykonania | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Limit | Wysoka | Zależna od ofert w arkuszu | Zakup lub sprzedaż po cenie niegorszej od określonej |
| PKC | Bardzo niska | Zwykle wysoka | Szybkie wykonanie przy akceptacji poślizgu cenowego |
| PCR | Ograniczona | Wysoka dla dostępnego wolumenu | Wykonanie po najlepszej dostępnej cenie, z przejściem reszty na limit |
| PEG | Regulowana dodatkowym limitem | Zależna od zmian w arkuszu | Podążanie za najlepszą ofertą po tej samej stronie arkusza |
Zlecenie z limitem ceny
Przy zleceniu kupna limit oznacza najwyższą cenę, jaką akceptujesz za jedną akcję. Przy zleceniu sprzedaży jest to najniższa cena, po której chcesz sprzedać. Zlecenie nie zostanie wykonane po cenie gorszej od wskazanego limitu, ale nie ma gwarancji, że zostanie zrealizowane w całości.
Załóżmy, że chcesz kupić 100 akcji z limitem 50 zł. Jeżeli w arkuszu dostępnych jest 40 akcji po 49,80 zł i 60 po 50 zł, zlecenie może zostać wykonane w dwóch transakcjach. Jeżeli sprzedający oferują tylko 40 akcji, kupisz 40, a pozostałe 60 pozostanie w arkuszu, o ile nie zastosujesz warunku anulowania.
Limit chroni przed przepłaceniem, ale przy mało płynnym instrumencie może oznaczać długie oczekiwanie albo brak transakcji. Zlecenie można zwykle zmodyfikować lub anulować, choć zmiana ceny, zwiększenie liczby akcji albo niektórych parametrów może spowodować utratę pierwotnego priorytetu czasowego.
Zlecenie PKC
PKC, czyli „po każdej cenie”, nie zawiera limitu wykonania. W notowaniach ciągłych jest realizowane po najlepszych dostępnych cenach po przeciwnej stronie arkusza. Jeżeli po jednej cenie brakuje odpowiedniego wolumenu, system sięga do kolejnych ofert.
Przykładowo, zlecenie sprzedaży 500 akcji może zostać zrealizowane częściowo po 49,80 zł, a pozostała część po 49,50 zł i 48,90 zł. Przy małej płynności różnica między kolejnymi poziomami może być duża. Niezrealizowana część PKC może pozostać w arkuszu jako zlecenie PKC, zależnie od fazy sesji i zasad rynku.
PKC zwiększa szansę szybkiego wykonania, ale nie chroni przed bardzo niekorzystną ceną. Na mało płynnych akcjach nawet niewielkie zlecenie może „przejść” przez kilka poziomów arkusza.
Nie należy traktować PKC jako automatycznie bezpiecznego sposobu na natychmiastową transakcję. Przed jego użyciem sprawdź liczbę akcji dostępnych po kolejnych cenach, szczególnie gdy składasz większe zlecenie.
Zlecenie PCR
PCR, określane jako „po cenie rynkowej”, wykorzystuje najlepszą dostępną ofertę po przeciwnej stronie arkusza. W praktyce może zostać wykonane tylko dla wolumenu dostępnego po tej cenie. Niezrealizowana część przechodzi na zlecenie z limitem równym cenie pierwszego wykonania.
Jeżeli chcesz kupić 100 akcji, ale po najlepszej cenie sprzedawane jest tylko 25, PCR kupi 25 akcji. Pozostałe 75 może oczekiwać w arkuszu z limitem ustalonym na poziomie ceny realizacji. To odróżnia PCR od PKC, które nie daje takiej samej kontroli nad ceną kolejnych części zlecenia.
Zlecenie PEG
PEG jest zleceniem z limitem powiązanym z kursem referencyjnym. Jego limit może podążać za najlepszym zleceniem po tej samej stronie arkusza. Inwestor może też określić dodatkowy limit maksymalny dla kupna albo minimalny dla sprzedaży. Taki dodatkowy parametr ogranicza cenę, przy której automatyczne podążanie zostaje zatrzymane.
PEG jest rozwiązaniem bardziej zaawansowanym. Jego dostępność, sposób obsługi i możliwość łączenia z innymi warunkami mogą zależeć od aktualnych zasad giełdy oraz platformy brokera. Przed użyciem sprawdź opis tego zlecenia w swoim domu maklerskim.
Ważność i warunki wykonania zlecenia
Typ zlecenia odpowiada na pytanie „po jakiej zasadzie ustalana jest cena”. Warunek wykonania lub ważności określa natomiast, jak długo zlecenie pozostaje aktywne i jaką część transakcji system może zrealizować. Najczęściej spotykane oznaczenia to:
- WNF – zlecenie ważne na najbliższy fixing, czyli określoną fazę ustalania kursu, na przykład otwarcie, zamknięcie albo odwieszenie notowań. Niezrealizowana część jest usuwana po zakończeniu tego fixingu.
- WNZ – zlecenie ważne wyłącznie na najbliższe zamknięcie notowań. Niewykonana część wygasa po zakończeniu zamknięcia.
- WDC – zlecenie ważne do wskazanego czasu w bieżącym dniu sesyjnym. Czas wygaśnięcia może być określony z dokładnością do jednej sekundy.
- WLA – „wykonaj lub anuluj”. Zlecenie musi zostać zrealizowane w całości. Jeśli nie ma wystarczającego wolumenu, zostaje anulowane.
- WIA – „wykonaj i anuluj”. Zlecenie może zostać wykonane częściowo, ale jego niezrealizowana część jest od razu usuwana po pierwszym wykonaniu.
- WUJ – warunek wielkości ujawnianej. W arkuszu widoczna jest tylko określona część większego zlecenia, a kolejne fragmenty pojawiają się po realizacji wcześniejszych. Wielkość ujawniana nie może być mniejsza niż 10 jednostek transakcyjnych.
- MWW – minimalna wielkość wykonania. Zlecenie musi zostać zrealizowane co najmniej w określonej liczbie akcji, inaczej traci ważność. Po częściowym wykonaniu pozostała część może już funkcjonować bez tego warunku.
Nie wszystkie typy można dowolnie łączyć. Przykładowo PKC nie łączy się z WUJ ani MWW, a PEG ma ograniczoną możliwość łączenia z innymi parametrami. Dostępne opcje mogą też być prezentowane inaczej przez poszczególnych brokerów, dlatego przed wysłaniem zlecenia sprawdź komunikaty platformy.
Zlecenia Stop Loss i Stop Limit
Zlecenie typu Stop jest nieaktywne do momentu osiągnięcia określonego poziomu, nazywanego limitem aktywacji. Po jego osiągnięciu system przekazuje do arkusza właściwe zlecenie kupna lub sprzedaży.
Stop Loss to zlecenie z limitem aktywacji bez limitu wykonania, zwykle powiązane z PKC. Po aktywacji ma zwiększyć szansę szybkiego wyjścia z pozycji, ale cena sprzedaży może odbiegać od poziomu aktywacji, zwłaszcza przy gwałtownym ruchu lub niskiej płynności.
Stop Limit łączy limit aktywacji z limitem wykonania. Daje większą kontrolę nad ceną, lecz może nie zostać zrealizowane, jeśli po aktywacji rynek przeskoczy poniżej ustalonego limitu. Wtedy inwestor nadal posiada akcje, mimo że kurs spadł przez wyznaczony poziom.
Stop nie gwarantuje ani aktywacji po dokładnie wskazanym kursie, ani sprzedaży po tej cenie. To narzędzie do zarządzania ryzykiem, a nie automatyczne zabezpieczenie przed stratą.
Kiedy użyć konkretnego zlecenia?
Wybór zależy od płynności akcji, wielkości transakcji, horyzontu inwestycyjnego i tego, czy ważniejsza jest cena, czy natychmiastowe wykonanie. W typowych sytuacjach można rozważyć następujące rozwiązania:
- Długoterminowy zakup – zlecenie z limitem pozwala określić maksymalną cenę, którą akceptujesz, nawet jeśli oznacza to oczekiwanie na realizację.
- Szybka sprzedaż płynnych akcji – PKC może być rozważane, gdy liczy się czas, ale wcześniej trzeba ocenić głębokość arkusza i możliwy poślizg cenowy.
- Zakup po najlepszej bieżącej ofercie – PCR może ograniczyć wykonanie do dostępnego wolumenu i pozostawić resztę z limitem, zamiast przechodzić przez kolejne poziomy cenowe.
- Ochrona pozycji przed spadkiem – Stop Loss może uruchomić sprzedaż po naruszeniu wskazanego poziomu, natomiast Stop Limit daje większą kontrolę ceny kosztem ryzyka braku realizacji.
- Duży wolumen – WUJ pozwala ujawnić w arkuszu tylko część zlecenia. Trzeba jednak pamiętać, że kolejne fragmenty trafiają na koniec kolejki dla danego limitu.
Przed zatwierdzeniem zlecenia sprawdź jego stronę, liczbę akcji, limit ceny, limit aktywacji, ważność oraz wybrany warunek wykonania. Najprostsza zasada bezpieczeństwa brzmi: jeśli nie akceptujesz każdej ceny dostępnej w arkuszu, nie składaj zlecenia bez limitu.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
