Sesja giełdowa na GPW to uporządkowany w czasie proces przyjmowania, dopasowywania i realizowania zleceń. W systemie notowań ciągłych transakcje mogą być zawierane przez większą część dnia, natomiast w notowaniach jednolitych kurs jest ustalany podczas dwóch fixingów.
Harmonogram i fazy sesji na GPW
Dzień giełdowy zaczyna się przed zawarciem pierwszych transakcji. W fazie przed otwarciem inwestorzy mogą przekazywać zlecenia, ale system nie realizuje ich od razu. Na podstawie zgromadzonych ofert ustalany jest kurs otwarcia.
W przypadku większości akcji GPW stosuje notowania ciągłe. Po otwarciu kurs może zmieniać się wiele razy, gdy do arkusza trafiają nowe zlecenia kupna i sprzedaży. Mniej płynne spółki mogą być objęte notowaniami jednolitymi, w których transakcje są skupione wokół określonych fixingów.
| Cecha | Notowania ciągłe | Notowania jednolite |
|---|---|---|
| Przyjmowanie zleceń | Od 8:30, przed otwarciem oraz w trakcie sesji | Od 8:30 przed pierwszym fixingiem, a następnie przed drugim |
| Sposób zawierania transakcji | Na bieżąco, gdy zlecenia mogą zostać dopasowane | Podczas dwóch fixingów |
| Zastosowanie | Najczęściej spółki o większej płynności | Częściej spółki mniej płynne |
| Główne godziny | Notowania od 9:00 do 16:50, fixing zamknięcia do 17:00, dogrywka do 17:05 | Fixing o 11:00 i 15:00, po każdym z nich 30-minutowa dogrywka |
Sesja ciągła na GPW przebiega według następującego schematu:
- 8:30–9:00 – faza przed otwarciem, podczas której system przyjmuje zlecenia, ale nie zawiera jeszcze transakcji.
- 9:00–16:50 – notowania ciągłe, czyli bieżące dopasowywanie ofert kupna i sprzedaży.
- 16:50–17:00 – faza ustalania kursu zamknięcia i transakcje związane z fixingiem.
- 17:00–17:05 – dogrywka, podczas której transakcje odbywają się po ustalonym kursie zamknięcia.
W notowaniach jednolitych pierwszy fixing odbywa się o 11:00. Wtedy ustalany jest kurs otwarcia i zawierane są transakcje. Przez następne 30 minut działa dogrywka po tym kursie. Następnie system ponownie przyjmuje zlecenia, a o 15:00 odbywa się drugi fixing, który wyznacza kurs zamknięcia. Po nim również następuje 30-minutowa dogrywka. Dokładne godziny należy sprawdzać w aktualnych zasadach rynku, ponieważ harmonogram może zostać zmieniony przez GPW.
Jak dochodzi do transakcji?
Każde zlecenie trafia do arkusza zleceń. To zestawienie ofert kupna i sprzedaży konkretnej akcji. Po jednej stronie znajdują się inwestorzy, którzy chcą kupić walory po określonej cenie, a po drugiej osoby gotowe je sprzedać.
Najlepsza oferta kupna to najwyższa cena, jaką ktoś deklaruje zapłacić. Najlepsza oferta sprzedaży to najniższa cena, po której ktoś chce sprzedać akcje. Transakcja dochodzi do skutku, gdy warunki obu stron się pokryją. Przykładowo, zlecenie kupna z limitem 61,15 zł może zostać dopasowane do zlecenia sprzedaży po 61,15 zł lub niżej.
Jeżeli w arkuszu nie ma oferty spełniającej warunki zlecenia, pozostaje ono oczekujące. Może zostać zrealizowane później, gdy pojawi się odpowiednia oferta, albo tylko częściowo, jeśli dostępna liczba akcji okaże się mniejsza od wskazanego wolumenu.
Rodzaje zleceń giełdowych
Typ zlecenia decyduje o tym, czy ważniejsza jest szybkość realizacji, czy kontrola ceny. Najczęściej używane rodzaje to:
- PKC, czyli po każdej cenie – zlecenie nie zawiera limitu ceny i jest realizowane po najlepszych dostępnych ofertach. Duże zlecenie może przechodzić przez kilka poziomów arkusza, dlatego końcowa cena może być mniej korzystna niż kurs widoczny w chwili wysłania dyspozycji. Ryzyko jest większe przy niskiej płynności i dużym wolumenie.
- PCR, czyli po cenie rynkowej – zlecenie jest realizowane po cenie najlepszego oczekującego zlecenia. Jeśli nie da się wykonać go w całości, pozostała część może stać się zleceniem z limitem równym cenie częściowej realizacji.
- Zlecenie z limitem ceny – przy kupnie wskazujesz maksymalną cenę, którą akceptujesz, a przy sprzedaży minimalną. Przykład: jeśli chcesz kupić akcje spółki X nie drożej niż 50 zł, ustawiasz limit 50 zł. Zlecenie może nie zostać zrealizowane, jeśli rynek nie osiągnie tego poziomu lub dostępny wolumen będzie zbyt mały.
- LimAkt, czyli zlecenie z limitem aktywacji – zaczyna działać dopiero po wystąpieniu określonego kursu aktywacji. Może służyć na przykład do uruchomienia sprzedaży po spadku kursu do wskazanego poziomu. Po aktywacji zlecenie może zostać przekazane jako PKC albo jako zlecenie z dodatkowym limitem realizacji, zależnie od wybranych parametrów.
Różnicę między PKC a zleceniem z limitem najlepiej ująć jako wybór między szybkością a kontrolą ceny. PKC zwiększa szansę szybkiej realizacji, ale nie daje granicy cenowej. Limit chroni przed kupnem zbyt drogo lub sprzedażą zbyt tanio, lecz może pozostawić zlecenie niezrealizowane.
O czym pamiętać przed wysłaniem zlecenia?
Przed zatwierdzeniem dyspozycji sprawdź podstawowe parametry, ponieważ pomyłka w liczbie akcji albo cenie może zmienić wartość transakcji:
- Zweryfikuj nazwę i symbol spółki.
- Sprawdź, czy wybrano kupno czy sprzedaż.
- Porównaj liczbę akcji z planowanym wolumenem.
- Skontroluj limit ceny, limit aktywacji oraz rodzaj zlecenia.
- Sprawdź termin ważności zlecenia i jego aktualny status.
Zlecenie może obowiązywać tylko podczas bieżącej sesji albo do wskazanej daty. Jeśli oczekuje w arkuszu i nie chcesz już czekać na realizację, w wielu przypadkach możesz je anulować. Po wysłaniu dyspozycji sprawdź, czy została wykonana w całości, częściowo, czy nadal pozostaje aktywna.
Sesja giełdowa jest więc sekwencją faz, w których system najpierw przyjmuje zlecenia, następnie dopasowuje je w arkuszu i ustala kurs transakcji. Na GPW najczęściej odbywa się to w trybie ciągłym, ale przy notowaniach jednolitych handel koncentruje się wokół dwóch fixingów. Dobór rodzaju zlecenia ma bezpośredni wpływ na cenę, szybkość i prawdopodobieństwo realizacji.
Artykuł nie stanowi porady inwestycyjnej lub finansowej.
