Marżę operacyjną oblicza się, dzieląc zysk operacyjny (EBIT) przez przychody ze sprzedaży i mnożąc wynik przez 100%. Wskaźnik pokazuje, jaka część przychodów pozostaje po uwzględnieniu kosztów działalności operacyjnej, ale przed odsetkami i podatkiem.
Czym jest marża operacyjna i jaki ma wzór?
Marża operacyjna mierzy rentowność podstawowej działalności firmy. Informuje, ile zysku operacyjnego przypada na każdy złoty przychodów ze sprzedaży. Nie uwzględnia wyniku działalności finansowej, czyli między innymi odsetek, ani podatku dochodowego.
Wzór:
Marża operacyjna = (zysk operacyjny EBIT / przychody ze sprzedaży) × 100%
EBIT to zysk przed odsetkami i podatkiem. Nie należy utożsamiać go z zyskiem netto, ponieważ zysk netto powstaje dopiero po uwzględnieniu kosztów finansowych, podatku oraz pozostałych elementów wpływających na wynik końcowy.
Skąd wziąć dane z rachunku zysków i strat?
Podstawowym źródłem danych jest rachunek zysków i strat (RZiS). Sposób odczytania zysku operacyjnego zależy od układu sprawozdania.
Obliczenia można przeprowadzić w kilku krokach:
- Odczytaj z RZiS przychody ze sprzedaży za ten sam okres, dla którego liczysz wskaźnik.
- Znajdź zysk operacyjny, oznaczany jako EBIT. W niektórych sprawozdaniach jest on podany jako osobna pozycja.
- Jeśli EBIT nie został wyodrębniony, oblicz go na podstawie zysku ze sprzedaży oraz pozostałych przychodów i kosztów operacyjnych.
- Podziel zysk operacyjny przez przychody ze sprzedaży i pomnóż wynik przez 100%.
W rozbudowanych sprawozdaniach sporządzanych według MSSF zysk operacyjny często jest wskazany bezpośrednio. W przypadku uproszczonego polskiego wzoru RZiS, szczególnie w małych firmach, trzeba go czasem wyliczyć samodzielnie.
W wariancie porównawczym stosuje się zależność:
Zysk operacyjny = zysk ze sprzedaży + pozostałe przychody operacyjne – pozostałe koszty operacyjne
W wariancie kalkulacyjnym zasada jest taka sama, choć poszczególne pozycje mogą mieć inne oznaczenia w sprawozdaniu:
Zysk operacyjny = zysk ze sprzedaży + pozostałe przychody operacyjne – pozostałe koszty operacyjne
Do kosztów operacyjnych mogą należeć między innymi:
- wynagrodzenia i narzuty pracownicze
- zakup materiałów i towarów
- usługi obce, czynsze i koszty administracyjne
- amortyzacja oraz inne koszty związane z działalnością operacyjną
Nie należy jednak automatycznie zaliczać do tej grupy odsetek od kredytów ani podatku dochodowego. Te pozycje wpływają na zysk netto, a nie na EBIT.
Jak obliczyć marżę operacyjną na przykładzie?
Załóżmy, że firma osiągnęła w roku 1 000 000 zł przychodów ze sprzedaży. Po odjęciu kosztu sprzedanych produktów i pozostałych kosztów operacyjnych uzyskała 200 000 zł zysku operacyjnego.
| Pozycja | Wartość (PLN) |
|---|---|
| Przychody ze sprzedaży | 1 000 000 |
| Koszty operacyjne | 800 000 |
| Zysk operacyjny EBIT | 200 000 |
| Marża operacyjna | 20% |
Podstawienie danych do wzoru wygląda następująco:
(200 000 zł / 1 000 000 zł) × 100% = 20%
Wynik oznacza, że firma wygenerowała 20 groszy zysku operacyjnego z każdego złotego przychodu. Nie oznacza to jednak, że 20% sprzedaży pozostaje jako zysk netto. Po obliczeniu EBIT firma może jeszcze ponieść koszty odsetkowe oraz zapłacić podatek.
Jak interpretować wynik i odróżnić go od innych marż?
Nie istnieje jedna uniwersalna wartość marży operacyjnej, która byłaby dobra dla każdej firmy. Wynik trzeba porównywać z poprzednimi okresami oraz przedsiębiorstwami z tej samej branży. Usługi oparte na pracy specjalistów mogą mieć inną strukturę kosztów niż handel, produkcja lub działalność kapitałochłonna.
Na wysokość wskaźnika wpływają między innymi:
- udział kosztów stałych i zmiennych w działalności
- poziom cen sprzedaży oraz presja konkurencyjna
- koszty pracy, materiałów, energii i usług obcych
- jednorazowe pozostałe przychody lub koszty operacyjne
Wzrost kosztów operacyjnych szybszy niż wzrost sprzedaży zwykle obniża marżę. Ujemny wynik oznacza stratę operacyjną, czyli sytuację, w której koszty działalności operacyjnej przewyższają przychody i pozostałe elementy uwzględniane przy ustalaniu EBIT.
| Wskaźnik | Zakres kosztów | Co pokazuje? |
|---|---|---|
| Marża brutto | Koszt sprzedanych towarów, produktów lub usług | Ile pozostaje po odjęciu bezpośredniego kosztu sprzedaży |
| Marża operacyjna | Koszty sprzedaży, zarządu i pozostałe koszty operacyjne | Rentowność podstawowej działalności przed odsetkami i podatkiem |
| Marża netto | Koszty operacyjne, finansowe, podatki i pozostałe obciążenia | Ile zysku końcowego pozostaje z przychodów |
Marża operacyjna jest użyteczna do porównywania efektywności działalności, ponieważ ogranicza wpływ sposobu finansowania firmy i jej obciążeń podatkowych. Nie pokazuje jednak pełnej sytuacji przedsiębiorstwa. Przykładowo wysoki EBIT może współistnieć z niskim zyskiem netto, gdy firma ponosi wysokie koszty odsetkowe.
Trzeba też odróżnić EBIT od EBITDA. EBITDA pomija amortyzację, natomiast EBIT uwzględnia ją w kosztach operacyjnych. Dlatego oba wskaźniki mogą dawać różny obraz firmy, zwłaszcza gdy przedsiębiorstwo posiada dużo środków trwałych.
Najważniejsze jest zachowanie spójności danych – przychody i zysk operacyjny powinny dotyczyć tego samego okresu i tej samej jednostki sprawozdawczej. Wynik najlepiej oceniać w szeregu czasowym oraz na tle branży, a nie na podstawie pojedynczego procentu.
